AB-Hindistan Serbest Ticaret Anlaşması’nın Türkiye’ye Etkisi
AB-Hindistan Serbest Ticaret Anlaşması’nın Türkiye’ye Etkisi
17 Haziran 2022’de Avrupa Birliği ile Hindistan arasında başlayan müzakereler, 27 Ocak 2026’da çok kapsamlı bir Serbest Ticaret Anlaşması (STA) ile sonuçlanmıştır. Bunun yanında AB ile Hindistan arasında bir güvenlik ve savunma ortaklığı anlaşması da imzalanmıştır. Dünyanın en büyük ekonomileri arasında gerçekleşen STA, yaklaşık 2 milyar kişiyi kapsayan devasa bir pazara erişim sağlama potansiyeli taşımakta ve kapsamı nedeniyle “tüm anlaşmaların anası” olarak nitelendirilmektedir.
Son dönemlerde Trump’ın dünya piyasalarına uyguladığı baskılar neticesinde yeni pazar arayışına giren bu aktörler için bu anlaşma oldukça önem taşımaktadır. Anlaşma, AB ile Hindistan arasında malların serbest ticaretine olanak tanımakta, her iki taraf için de oldukça karlı bir yapı sunmakta ve yalnızca tarifeleri düşüren bir metin olmaktan çıkıp, bölgesel ve küresel ticaret dengelerini etkileme potansiyeli taşıyarak stratejik bir araç hâline gelmektedir.
STA’nın içeriği oldukça kapsamlıdır. Mal ticareti, hizmetler, yatırımlar ve düzenleyici alanları kapsayan ekonomik ortaklık, tarım ve bazı hassas sanayi ürünlerinde yüksek koruma sağlamaktadır. Anlaşma her iki devletin de gümrük tarifelerini düşürmesini öngörmektedir. AB’nin Hindistan’a uyguladığı tarife indirimleri, bazı ürünlerde hemen devreye girmekte, bazı ürünlerde ise 3 ila 10 yıllık geçiş süreleriyle uygulanmaktadır. Avrupa ürünlerinden vergi tasarrufu sağlanması öngörülmektedir. Bu kapsam, AB’nin yüksek katma değerli ürünlerini Hindistan pazarına daha avantajlı koşullarda sunmasına olanak tanımakta; Hindistan ise tekstil ve diğer sanayi ürünlerini AB pazarına gümrüksüz olarak ihraç edebilmektedir. STA’nın 2032 yılına kadar Hindistan’a AB’ye mal ihracatını potansiyel olarak iki katına çıkarması öngörülmektedir. Anlaşmanın dünya ticaretinin %25’ini kapsıyor olması da oldukça önemlidir.
Türkiye açısından STA’nın riskler barındırdığı öngörülmektedir. Hindistan’ın ihraç ettiği ürünlerin Türkiye ile benzerliği büyük bir rekabet ve riski ortaya çıkarmıştır. Hindistan’dan AB’ye geçecek olan mallar Türkiye üzerinden geçeceği için Türkiye bu mallara ayrıca gümrük vergisi koyamayacaktır. Bunun sebebi AB’nin Gümrük Birliği anlaşmasına göre sanayi ürünlerinde sıfır gümrük avantajına sahip olmaısıdır; ancak işlenmemiş tarım ürünleri, hizmetler ve kişilerin hareketliliği Gümrük Birliği kapsamı dışında kalmaktadır. Hindistan’ın gümrük indirimlerinden faydalanarak AB pazarına ihracatını artırması ve Türkiye açısından kritik sektörlerde Türkiye için rekabeti artırmasını da görünür kılmıştır.
Türkiye’nin işçilik ve üretim maliyetleri Hindistan’a kıyasla yüksek seviyede bulunmakta, mevcut ihracat kapasitesi ve rekabet gücü sınırlı kalmaktadır. AB-Hindistan STA, Hindistan’a vergi avantajı sağlarken, Türkiye’den ihracat yapan firmaları aynı avantajlardan yararlanamayacak; bu durum özellikle AB ve Hindistan üzerinden Türkiye pazarına gelecek ucuz Hint mallarıyla daha da ağır bir rekabet baskısı yaratacaktır. Anlaşmanın yalnızca mal ticareti ile sınırlı olmadığı, hizmetler ve yatırımlar boyutunu da kapsadığı göz önünde bulundurulduğunda, uzun vadede doğrudan yabancı yatırımların yön değiştirme ihtimali de gündeme gelmektedir. AB sermayesi ve teknolojisinin Hindistan’a yönelmesi halinde, Türkiye’nin bölgesel üretim ve tedarik merkezi olma konumunun zayıflayabileceği değerlendirilmektedir.
AB–Hindistan STA’sı sonrasında Türkiye’ye giren malların gümrüksüz şekilde girebilmesi daha belirgin hale gelmektedir. Bu kapsamda Hindistan menşeli ürünlerin AB üzerinden Türkiye pazarına giriş yapabilmesi mümkün görünmektedir. Buna karşılık Türkiye’nin Hindistan pazarına aynı koşullarda erişim sağlayamaması, karşılıklılık ilkesinin zedelendiği bir tablo ortaya çıkarmaktadır. Bu durumun ticaret sapması etkisi yaratabileceği ve Türkiye’nin hem AB hem de iç pazarında rekabet baskısıyla karşı karşıya kalabileceği öngörülmektedir.
Özellikle tekstil, hazır giyim, kimya, ilaç, makine ve otomotiv yan sanayi gibi sektörlerde Türkiye ile Hindistan’ın ihracat profillerinin benzerlik göstermesi, rekabetin doğrudan ve fiyat temelli olacağını göstermektedir. Hindistan’ın düşük iş gücü maliyetleri ve ölçek ekonomisi avantajı dikkate alındığında, Türkiye’nin maliyet bazlı rekabette zorlanabileceği değerlendirilmektedir. Bu durumun orta vadede pazar payı kaybına ve ihracat gelirlerinde daralmaya yol açabileceği ihtimali bulunmaktadır.
Bunun yanında, anlaşmanın yatırım ve hizmetler boyutu da Türkiye açısından ayrı bir risk alanı oluşturmaktadır. AB sermayesinin üretim ve hizmet üslerini çeşitlendirme arayışında Hindistan’ın daha cazip bir alternatif haline gelebileceği öngörülmektedir. Bu çerçevede doğrudan yabancı yatırımların yön değiştirmesi, tedarik zincirlerinin yeniden yapılandırılması ve teknoloji transferinin Hindistan lehine yoğunlaşması ihtimali gündeme gelmektedir. Böyle bir senaryoda Türkiye’nin “yakın coğrafi üretim merkezi” konumunun görece zayıflayabileceği değerlendirilmektedir.
Gelinen noktada Gümrük Birliği’nin mevcut kapsamının Türkiye açısından yeterli olup olmadığı sorusu yeniden gündeme gelmektedir. Tarım, hizmetler ve kamu alımlarının kapsam dışında kalması; ulaştırma kotaları ve teknik engeller gibi yapısal sorunların devam etmesi; Türkiye’nin AB’nin serbest ticaret ağlarına eş zamanlı olarak dahil olamaması, sistematik bir dezavantaj üretmektedir. Bu nedenle Gümrük Birliği’nin güncellenmesi gerekliliğinin daha görünür hale geldiği değerlendirilmektedir.
Aksi takdirde, AB’nin diğer ülkelerle imzaladığı her yeni STA’nın Türkiye açısından benzer sonuçlar doğurabileceği ve mevcut asimetrik yapının derinleşebileceği öngörülmektedir. AB–Hindistan STA’sının bu bağlamda Türkiye için bir “uyarı niteliği” taşıdığı söylenebilir. Türkiye’nin süreci yalnızca ekonomik değil, diplomatik ve hukuki araçları da kapsayacak şekilde çok boyutlu biçimde ele alması gerektiği değerlendirilmektedir.
AB–Hindistan Serbest Ticaret Anlaşması’nın Türkiye açısından kısa vadeli rekabet baskısının ötesinde, Gümrük Birliği ilişkisinin yapısal sınırlarını ortaya koyan bir gelişme olduğu görülmektedir. Sonuç olarak söz konusu anlaşmanın, Türkiye’nin karar alma süreçlerine dahil olmadığı bir ticaret mimarisi içerisinde ekonomik maliyet üstlenmesine yol açabileceği; bu durumun ise mevcut Gümrük Birliği yapısının Türkiye açısından yeniden ele alınmasını zorunlu kıldığı öngörülmektedir.
