Trump Yönetiminde Ekonomik Gerilim Hatları

Trump Yönetiminde Ekonomik Gerilim Hatları: Popülizm, Koruyucu Ticaret ve ABD Bütçe Çıkmazı Üzerine Çok Boyutlu Bir Analiz

Tarihte yüzyıllardır ticaretin kısıtlanması ve serbestleştirilmesi arasında bir çekişme söz konusudur. 1980’li yıllarda küreselleşme sürecinin ve teknolojik gelişmelerin yaşanmasıyla beraber ticaret, ulusötesine geçerek uluslararası ticari ilişkileri geliştirmiştir. Uluslararası ticaretin gelişmesi de rekabeti arttırmıştır.

ABD ve müttefikleri, devamlı olarak küresel ticaretin serbestleştirilmesine dair teşebbüslerin merkezinde olmuş olsalar da, Donald Trump’ın ABD başkanlık koltuğuna oturmasıyla birlikte bu görüşün değiştiği görülmektedir.^[1] Diğer bir ifadeyle, dünya ekonomisinde yüzyıllardır süregelen liberal ekonomi ve korumacı sistem tartışması, günümüzde ABD’nin “karşılıklı tarifeler” adı altında uyguladığı tek taraflı korumacı politikalarla yeniden canlanmış olup, tartışmanın şiddetini arttırmıştır.^[2]

Neo-Merkantilizm 2.0: Trump Döneminde Korumacılığın Yeniden Doğuşu

2024’ün Kasım ayında tam 4 yıl aradan sonra yeniden seçilen ABD’nin 47. Başkanı Donald Trump, başkanlık yemini edip ABD’nin altın çağının başladığını belirterek göreve başladı ve ABD’de ikinci Trump dönemi resmen başlamış oldu.^[3] Trump, başkanlık koltuğuna oturduğu ikinci dönemde de korumacı tutumunu devam ettirerek 2 Nisan 2025’de yeni gümrük tarifelerini açıkladı. Başkan Trump, gümrük vergilerini artırma yolu ile ulusal çıkarları uğruna komşuyu yoksullaştırma politikasını tam anlamıyla yeniden uygulamaya koyarak, bir manada Bretton Woods’da öncülük ediyor olduğu işbirliği sistemini kendi eliyle bozmuş oldu.^[4] Ancak, devasa bir ekonomi olan ABD’nin bir anda içe dönük bir biçimde tamamen yerli üretime geçmesi Başkan Trump’ın düşündüğü kadar basit olmamakla birlikte, uzun vadeli refah artışı yaratacak bir uygulama da değildir.^[5] Refah artışı bir yana, mevcut politikaların ekonomide uzun vadeli kalıcı hasarlar yaratma olasılığı da vardır.

Popülist Yaklaşımlar ile Korumacı Ticaretin Yansımaları

Son yıllarda ABD’de görülen popülist eğilimler ve ticarette korumacı uygulamalar, küresel ekonomik düzen üzerinde dikkate değer değişimler yaratmaya devam etmektedir. Bu değişimlerin en belirgin örneği, ulusal pazarı korumak ve artan ticaret açığını azaltmak amacıyla gümrük tarifeleri ile ticareti kısıtlayıcı uygulamalardır.

Yükselen risk ve belirsizlik ortamında, Trump yönetimi yeni tarife kararlarını hayata geçirdi. ABD Başkanı Trump, patentli ilaçlara %100, ağır vasıtalara %25 oranında getirdiği yeni vergilerle birlikte ticari belirsizliği daha da arttırdığı görülmektedir.[6]

Dünya Ekonomik Forumu (DEF), ekonomide benimsenen korumacı politikaların ve tarifelerdeki dalgalanmaların 2025’in başından beri küresel ekonomik büyüme görünümünü kötüleştirdiği, belirsizlikleri arttırarak uzun vadeli stratejik kararların ertelenmesine ve küresel ekonomide ciddi yapısal sorunlara sebep olabileceği konusunda uyarıda bulundu.^[7] OECD’nin açıklamaları da bu görünümü doğrular nitelikte olup, ABD’nin 2026 yılında ekonomik büyüme oranının %1,5’e düşeceğini öngörmektedir.[8]

FED’in 7 Temmuz 2025 tarihli “Trade-offs of Higher U.S. Tariffs: GDP, Revenues, and the Trade Deficit” başlıklı yazısına göre, uygulanan tarifeler, ABD ekonomisine kısa vadede geçici avantajlar sağlasa da, uzun vadede gerek ABD ekonomisinde gerekse küresel ekonomide istikrarsızlıklara ve küresel piyasalarda güven açısından olumsuz etkilere yol açacaktır.^[9] Nitekim IMF’de 18 Temmuz 2025 tarihli yazısında, söz konusu tarifelerin küresel ticareti yeniden şekillendirerek ticaret hacmini zayıflatacağını belirtmiş olup; bilhassa yüksek tarifelerin uygulandığı sektörlerde ithalatı azalttığı, misilleme tariflerin ise ABD ihracatını düşürdüğü ve sübvansiyon uygulamalarının bu düşüşü telafi edemediği, dolayısıyla ekonomi üzerinde olumsuz etkilere neden olduğu ifade edilmiştir.^[10] IMF’in çalışması, yeni ve geniş kapsamlı ticaret anlaşmaları ile birlikte; güçlenen ekonomik entegrasyondan, optimal kaynak dağılımıyla artan ihracat performansından ve küresel refahın %0,3 oranında arttığından bahsederek, bu bulguların ABD tarifelerine karşı ekonomik bütünleşmenin kritik rolü üzerinde durmaktadır.⁹

Tarifeler ve Misillemelerin ABD Ekonomisine Etkileri

ABD 2025’e girerken ekonomik olarak nispeten sağlam bir zeminde ilerliyordu, fakat Trump’ın yeniden başkan olmasıyla devam ettirdiği ticaret savaşları ve hükümetin işten çıkarmaları ekonomik görünümü sarstı.^[11] ABD Merkez Bankası (Fed) New York şubesinin yetkilileri enflasyon ve durgunluk risklerinin aynı anda etkili olabileceğini değerlendirdiğini, gelecek dönemde enflasyon yönünde kazanımların yavaşlamasının parasal sıkılığı desteklemesi nedeniyle durgunluk endişelerini artırabileceğini ifade etti.^[12]

2022 yılının ilk çeyreğinden beri ilk kez küçülme kaydeden ABD ekonomisi, 2025 yılının ilk çeyreğinde yıllıklandırılmış olarak % 0,2 oranında küçüldüğü ve bu duruma ithalattaki artış ile kamu harcamalarındaki azalmanın etkili olduğu görülmektedir.^[13] ABD Merkez Bankası (Fed), Nisan ayında eksi 8,1 olan imalat endeksinin Mayıs ayında eksi 9,2 değerine indiğini açıkladı.^[14] ABD’nin ekonomik durumunun temel bir göstergesi olarak kabul edilen, üretim sektörü hakkında bilgi veren imalat endeks değerinin sıfırın üzerinde olması ilgili sektörde büyüme olduğu, sıfırın altında olması ise sektörde daralma olduğu anlamına gelmektedir.¹³

Çalışma Bakanlığı verilerine göre ABD’de Haziran ayı yıllık enflasyon %2,7’ye, aylık enflasyon ise %0,3 oranında artış göstermiştir.[15] ABD’de şirketler, Başkan Trump’ın yeni gümrük tarifelerinden kaynaklanan maliyet artışlarını tüketicilere yansıtacağı; bununla birlikte Ağustos ayında %2,9 oranına çıkan yıllık enflasyonun, yılın son çeyreğinde artabileceğini göstermektedir.[16]

IMF, ABD enflasyonu için yukarı yönlü risklerin belirginliğini koruduğunu vurgularken; istihdam verileri olağan seyrin üzerinde aşağı yönlü olarak güncellenmiştir.^[17]

OECD, yüksek gümrük tarifelerinin ekonomik büyüme üzerinde yaratacağı baskı sebebiyle ABD politika faizinde, gelecek senenin bahar aylarına dek %3,25 ile %3,50 seviyelerine gerileyeceğini beklemektedir.^[18]

Tarife Kararlarına Yönelik Tepkiler

ABD’nin Çin ile başlatmış olduğu ticaret savaşlarında, Amerikan çelik ve alüminyum endüstrisini desteklemek, istihdam sağlamak ve ABD ekonomisini güçlendirme amacıyla Çin’e karşı tarife uygulama hamlesinin ardından Çin de aynı biçimde Amerikan ürünlerinin bazılarına gümrük tarifeleri uygulayarak karşılık vermiştir.^[19] Trump’ın başlatmış olduğu tek taraflı korumacı politikalar yalnızca Çin’in değil, ilgili politikaların etkilediği diğer ülkelerin de Çin gibi duruma karşılık vermelerine ve birçok ülkenin karşılıklı korumacılık iddiaları ve tepkilerinin ticarette gündemi belirlemesine sebep olmasıyla birlikte ticaret politikalarında belirsizlik artışına yol açmıştır.^[20]

AB, ABD’nin çelik ve alüminyum tarifelerini haksız ve ticareti aksatıcı olarak değerlendirdiğini ifade ederek, hızlı ve orantılı karşı tedbirler aldığını duyurdu.[21] ABD’nin pencere, kapı gibi metal ürünleri yeni gümrük tarifeler kapmasına tabi tutması durumunda, Avrupa çelik sektörünün mevcut sıkıntılarını daha da derinleştireceği gündemde iken; AB iş dünyası, maliyetlerin artışı ve oluşacak belirsizlik ortamının üreticileri olumsuz etkileyeceği yönünde kaygılarını dile getirdiler.^[22]

Los Angeles Times’in 24 Eylül 2025 tarihli haberine göre, ABD’li yetişkinlerin yaklaşık %60’ı Trump’ın yeni gümrük tarifelerinde aşırı ileri gittiğini düşünürken; demokratların yaklaşık %90’ı, bağımsızların %60’ı, cumhuriyetçilerin ise %30’u aynı görüşü savunmaktadır.[23]

ABD’de Bütçe Çıkmazı

ABD Hükümeti, Cumhuriyetçiler ve Demokratlar arasında çıkan bütçe anlaşmazlıkları sebebiyle kapanma riskiyle karşı karşıya kaldı.[24]

ABD’de, uygulanan ekonomi politikalarının yanı sıra yaşanan borç ve bütçe endişeleri, federal kurumların büyük bir kısmını durdurabilecek ölçüde mali bir çıkmazla gündemde yerini aldı.[25]

CBA Global Economic and Markets Research uzmanları, olası bir hükümet kapanması durumunda kamu harcamalarının ve maaş ödemelerinin gecikebileceğini; bu durumun dolar üzerinde kısa vadeli baskı oluşturabileceğini ifade etmişlerdir.[26] Ayrıca jeopolitik ve ekonomik belirsizlikler, altını rekor seviyelere taşıdı; altının ons fiyatı bu yılın başından itibaren %46 civarında değer kazandı.24

Trump yönetimi, Demokratlarla devam eden anlaşmazlıklar karşısında sert bir duruş sergileyerek fon sağlanamadığı takdirde bazı kurumlarda işten çıkarılmaların başlayacağını belirtti.[27] ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı, olası bir kapanma durumunda bazı kritik işlevleri durduracağını ve çalışanların %41’ini ücretsiz izne çıkaracağını duyurdu.26 Ardından, ABD havayolları federal hükümetin kısmi kapanması sebebiyle, uçuşlarda gecikmelerle birlikte çalışanların maaş almadan çalışmakta zorlanacakları ve diğer faaliyetlerin de kesintiye uğrayacağını bildirdi.[28]

Sonuç ve Değerlendirme

ABD ekonomisi, son dönemde uygulanan kapsayıcı gümrük tarifeleri ile birlikte federal borç krizi ve popülist politikalar sebebiyle ciddi ölçüde belirsizliklerle karşı karşıya kaldığı görülmektedir. Gümrük tarifeleri, ithalat maliyetlerini arttırarak; şirketlerin kâr marjlarını daralmakta ve dolayısıyla şirketlerin üretim ve fiyatlama kararlarını olumsuz etkilemektedir.

Korumacı ve ani kararlarla uygulanan popülist politikalar, kısa vadeli faydalar sağlasa da, piyasalarda belirsizlik ortamı oluşturarak uzun vadeli yatırımları olumsuz etkilemektedir. Popülist politikaların yol açtığı belirsizliğe, federal borç krizi ile hükümetin kapanma ihtimalinin eklediği riskler de yatırımcıların güvenini daha çok zedeleyerek, piyasalar üzerinde ek bir baskı meydana getirmektedir.

Sonuç olarak, yeni tarifelerle birlikte federal borç krizinin yarattığı belirsizlikler, ABD’nin finansal ve ekonomik istikrarı üzerinde baskı oluşturmakta, makroekonomik riskleri arttırmaktadır.

[1] Gültekin, R. (2025). Gümrük Vergilerinin Ekonomi Politiği: Ticaret Savaşı Özelinde Değerlendirmeler. XXIII. IBANESS Congress Series on Economics, Business and Management – Plovdiv / Bulgaria. https://www.researchgate.net/profile/Rasit-Gueltekin/publication/390244516_Gumruk_Vergilerinin_Ekonomi_Politigi_Ticaret_Savasi

_Ozelinde_Degerlendirmeler/links/67e5ba5a9f230864219131f8/Guemruek-Vergilerinin-Ekonomi-Politigi-Ticaret-Savasi-Oezelinde-Degerlendirmeler.pdf , Son Erişim Tarihi: 25 Eylül 2025

[2] Yücel, G. E. (2018). “YENİ NORMAL” VE ULUSLARARASI TİCARETİN DEĞİŞEN YÜZÜ: ÇİN ÖRNEĞİ. Journal of Institute of Economic Development and Social Researches, 4(15), 752-761.

[3] ABD’de ikinci Donald Trump dönemi başladı, Bloomberg HT, https://www.bloomberght.com/trump-3739651 , Son Erişim Tarihi: 25 Eylül 2025

[4] Komşuyu Yoksullaştırma Politikası, Mahfi EĞİLMEZ Kendime Yazılar, https://www.mahfiegilmez.com/2025/04/komsuyu-yoksullastrma-politikas.html , Son Erişim Tarihi: 25 Eylül 2025

[5] Piyasalar Trump’ı neden sevmedi?, BBC News Türkçe, https://www.bbc.com/turkce/articles/cn8rekjegpzo , Son Erişim Tarihi: 25 Eylül 2025

[6] Germany assumes 15% U.S. tariff rate will apply to pharma, heavy trucks, Reuters, https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/germany-assumes-15-us-tariff-rate-will-apply-pharma-heavy-trucks-2025-09-29/ Son Erişim Tarihi: 29 Eylül 2025

[7] “Mevcut ekonomik politikalar kalıcı etki yaratabilir”, Bloomberg HT, https://www.bloomberght.com/dunya-ekonomik-forumu-artan-belirsizlikler-kalici-etki-yaratabilir-3749375 , Son Erişim Tarihi: 25 Eylül 2025

[8] Trump’s tariffs would cut US deficits by $2.8T over 10 years and shrink the economy, CBO says, AP News, https://apnews.com/article/cbo-trump-tariffs-cut-deficits-shrink-economy-18a07a73b72a31a164b15835dd34fd61 Son Erişim Tarihi: 30 Eylül 2025

[9] Jeon, Sharon, Ricardo Reyes-Heroles, Abhi Uppal, Eva Van Leemput, and David Yu (2025). “Trade-offs of Higher U.S. Tariffs: GDP, Revenues, and the Trade Deficit,” FEDS Notes. Washington: Board of Governors of the Federal Reserve System, July 07, 2025, https://doi.org/10.17016/2380-7172.3774.

[10] Lorenzo Rotunno, and Michele Ruta. “Trade Partners’ Responses to US Tariffs”, IMF Working Papers 2025, 147 (2025), accessed September 25, 2025, https://doi.org/10.5089/9798229017008.001.

[11] Recession 2025: What to Watch and How to Prepare, U.S. News & World Report, https://money.usnews.com/investing/articles/recession-2025-what-to-watch-how-to-prepare , Son Erişim Tarihi: 30 Eylül 2025

[12] Küresel piyasalarda tarife iptal kararı ve büyüme verileri yatırımcıların odağına yerleşti, Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/kuresel-piyasalarda-tarife-iptal-karari-ve-buyume-verileri-yatirimcilarin-odagina-yerlesti/3582783#:~:text=

ABD%20Uluslararas%C4%B1%20Ticaret%20Mahkemesi%2C%202,tarifelerin%

20uygulanmas%C4%B1n%C4%B1%20engelleme%20karar%C4%B1%20ald%C4%B1. , Son Erişim Tarihi: 30 Eylül 2025

[13] ABD ekonomisi 2025’in ilk çeyreğinde yüzde 0,2 küçüldü, Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/abd-ekonomisi-2025in-ilk-ceyreginde-yuzde-0-2-kuculdu/3583479 , Son Erişim Tarihi: 30 Eylül 2025

[14] New York Fed imalat endeksi Mayıs’ta düştü, Bloomberg HT, https://www.bloomberght.com/new-york-fed-imalat-endeksi-mayis-ta-dustu-3748616 , Son Erişim Tarihi: 30 Eylül 2025

[15] Trump’ın gümrük vergileri etkisi: ABD’de enflasyon yüzde 2,7’ye yükseldi, https://tr.euronews.com/business/2025/07/15/trumpin-gumruk-vergileri-etkisi-abdde-enflasyon-yuzde-27ye-yukseldi Son Erişim Tarihi: 30 Eylül 2025

[16] Inflation Is Running High—Here’s What Experts Expect for the Rest of the Year, Investopedia, https://www.investopedia.com/inflation-is-running-high-what-experts-expect-for-q4-2025-11816488 Son Erişim Tarihi: 30 Eylül 2025

[17] IMF says US economy showing strains; tariffs pose some risks to inflation, Reuters, https://www.reuters.com/world/us/imf-says-us-economy-showing-strains-tariffs-pose-some-risks-inflation-2025-09-11/ Son Erişim Tarihi: 29 Eylül 2025

[18] Federal Reserve has room for three more rate cuts as US growth slows, says OECD, Financial Times, https://www.ft.com/content/d264df16-58ce-43da-8fff-d70e6584b9a1 Son Erişim Tarihi: 29 Eylül 2025

[19] Karadaş, B. (2022). ABD dış politikasında Çin: Donald Trump dönemi. Türkiye Politik Çalışmalar Dergisi, 2(1), 47-57.

[20] Şişman, M. A. (2025). Trump’ın Yeni Döneminde Ticaret Savaşları ve Uluslararası Ticaret Düzeni. Başkent Üniversitesi Ticari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(1), 47-74.

[21] Commission responds to unjustified US steel and aluminium tariffs with countermeasures, European Commission, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_740 Son Erişim Tarihi: 29 Eylül 2025

[22] EU industry fears ever-expanding list of ‘derivative’ goods subject to steel tariffs, The Guardian, https://www.theguardian.com/us-news/2025/sep/28/eu-industry-fears-ever-expanding-list-of-derivative-goods-subject-to-steel-tariffs Son Erişim Tarihi: 29 Eylül 2025

[23] The economy was a strength for Trump in his first term. Not anymore, according to recent polling, Los Angeles Times, https://www.latimes.com/business/story/2025-09-24/the-economy-was-a-strength-for-trump-in-his-first-term-not-anymore-according-to-recent-polling Son Erişim Tarihi: 29 Eylül 2025

[24] Congressional leaders leave White House meeting without deal to avoid government shutdown, AP News, https://apnews.com/article/trump-shutdown-government-chuck-schumer-8510b2fa4d40c4bbc058951c49c42468 Son Erişim Tarihi: 30 Eylül 2025

[25] Altının ons fiyatı, zayıf dolar ve ABD’de hükümetin kapanması riskiyle rekor yeniledi, Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/altinin-ons-fiyati-zayif-dolar-ve-abd-de-hukumetin-kapanmasi-riskiyle-rekor-yeniledi/3702230 Son Erişim Tarihi: 30 Eylül 2025

[26] ABD’de hükümetin kapanma riski doları zayıflattı, Investing, https://tr.investing.com/news/forex-news/abdde-hukumet-kapanma-riski-dolar-zayflatt-3557395 Son Erişim Tarihi: 30 Eylül 2025

[27] US government shutdown to furlough 41% of health agency workers, Reuters, https://www.reuters.com/legal/litigation/us-government-shutdown-furlough-41-health-agency-workers-2025-09-29/ Son Erişim Tarihi: 30 Eylül 2025

[28] Airlines warn US government shutdown may slow flights, Reuters, https://www.reuters.com/sustainability/sustainable-finance-reporting/major-airlines-warn-government-funding-lapse-could-strain-aviation-slow-flights-2025-09-29/ Son Erişim Tarihi: 30 Eylül 2025 

[1] Şişman, M. A. (2025). Trump’ın Yeni Döneminde Ticaret Savaşları ve Uluslararası Ticaret Düzeni. Başkent Üniversitesi Ticari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(1), 47-74.

[1] Commission responds to unjustified US steel and aluminium tariffs with countermeasures, European Commission, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_740 Son Erişim Tarihi: 29 Eylül 2025

[1] EU industry fears ever-expanding list of ‘derivative’ goods subject to steel tariffs, The Guardian, https://www.theguardian.com/us-news/2025/sep/28/eu-industry-fears-ever-expanding-list-of-derivative-goods-subject-to-steel-tariffs Son Erişim Tarihi: 29 Eylül 2025

[1] The economy was a strength for Trump in his first term. Not anymore, according to recent polling, Los Angeles Times, https://www.latimes.com/business/story/2025-09-24/the-economy-was-a-strength-for-trump-in-his-first-term-not-anymore-according-to-recent-polling Son Erişim Tarihi: 29 Eylül 2025

[1] Congressional leaders leave White House meeting without deal to avoid government shutdown, AP News, https://apnews.com/article/trump-shutdown-government-chuck-schumer-8510b2fa4d40c4bbc058951c49c42468 Son Erişim Tarihi: 30 Eylül 2025

[1] Altının ons fiyatı, zayıf dolar ve ABD’de hükümetin kapanması riskiyle rekor yeniledi, Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/altinin-ons-fiyati-zayif-dolar-ve-abd-de-hukumetin-kapanmasi-riskiyle-rekor-yeniledi/3702230 Son Erişim Tarihi: 30 Eylül 2025

[1] ABD’de hükümetin kapanma riski doları zayıflattı, Investing, https://tr.investing.com/news/forex-news/abdde-hukumet-kapanma-riski-dolar-zayflatt-3557395