Orta Doğu’dan Endonezya Kamu Alanına

Orta Doğu’dan Endonezya Kamu Alanına: Endonezya Çevrim İçi Medyasında İran–İsrail–ABD Çatışmasının Çerçevelenmesi

İran, İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri’ni kapsayan çatışmanın son günlerde tırmanması, Endonezya çevrim içi medyasında yoğun biçimde gündeme gelmiştir. 28 Şubat 2026’dan itibaren bu savaşa ilişkin haber akışı hız kazanmış, saldırı ve karşı saldırıların aktarılmasından hedef ve can kaybı güncellemelerine, çatışmanın genişleme ihtimaline ve bunun bölgeye etkilerine ilişkin spekülasyonlara kadar geniş bir yelpazede içerik üretilmiştir. Endonezya kamu alanında savaş, Orta Doğu’daki “uzak” bir olay olarak sunulmakla sınırlı kalmamış, ekonomik sonuçları (enerji ve petrol fiyatları), bölgesel güvenlik yansımaları ve ilgili ülkelerin diplomatik pozisyonları üzerinden “yakınlaşan” bir mesele olarak çerçevelenmiştir.

Haberlerde öne çıkan çerçevelerden biri insani sonuçlara ilişkindir. ANTARA, İran’ın güneyindeki bir saldırıda ölümler olduğunu bildirirken etkinin yalnızca askerî hedeflerle sınırlı kalmadığını; öğrenciler de dâhil olmak üzere sivillerin de etkilendiğini vurgulamıştır. Benzer biçimde Media Indonesia, İran makamlarının ABD–İsrail saldırıları sonucunda sivil kayıpların yüzlere ulaştığı yönündeki iddialarını aktarmış, böylece tırmanmanın sıradan insanların yaşamı üzerinde doğrudan sonuçlar ürettiği anlatısı güçlenmiştir.

Çatışmanın şiddeti arttıkça Endonezya’da dış politika alanında uzman isimler de değerlendirmelerde bulunmuştur. Endonezya Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde Uluslararası Hukuk profesörü olan Hikmahanto Juwana, tırmanmanın İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney’in ölümü sonrasında daha da güçlendiğini ileri sürmüştür. Juwana’ya göre daha militan bir halef, Hamaney’i “şehit” olarak konumlandıracak ve bu nedenle daha sert bir çizgi izleyecektir. “Donald Trump’ın istemediği şey buydu. Trump, Venezuela örneğinde olduğu gibi liderin etkisiz hâle getirilmesinin ardından yerine gelen kişinin barışmayı ve boyun eğmeyi tercih edeceğini umuyordu. Fakat bunun tersi gerçekleşti, bu nedenle savaşın uzun sürmesi ihtimali var,” diyen Hikmahanto, CNBC Indonesia’ya Pazartesi (2/3/2026) konuşmuştur.

Bu gelişmelerin Endonezya açısından önemi, hükümetin diyaloğu kolaylaştırmaya hazır olduğunu açıklaması ve Endonezya Devlet Başkanı’nın—ilgili taraflarca kabul edilmesi hâlinde—arabuluculuk amacıyla Tahran’a gitmeye istekli olduğunu belirtmesiyle daha da belirginleşmiştir. Söz konusu beyan, Endonezya medyasında geniş yer bulmuş ve dışsal bir olayın (İran’daki çatışma) iç gündemle (Endonezya’nın diplomatik duruşu ve imajı) ilişkilendirildiği kritik bir düğüm noktası hâline gelmiştir. ANTARA, Devlet Başkanı’nın arabuluculuğa hazır olduğunu ve tarafların onayı hâlinde İran’a seyahat edebileceğini aktarmıştır. Buna karşılık İran’ın Endonezya Büyükelçisi Boroujerdi temkinli bir yaklaşım sergilemiştir. “Endonezya Hükümeti tarafından iletilen iyi niyeti takdir ediyoruz; ancak şu ana kadar bununla ilgili herhangi bir adım atılmış değildir ve böyle bir girişimin etkili olup olamayacağını henüz bilmiyoruz,” diyen Boroujerdi, Pazartesi (2/3) Jakarta’daki konutunda düzenlenen basın toplantısında konuşmuştur.

Ne var ki Endonezya’nın arabulucu rolüne ilişkin öneri eleştirileri de beraberinde getirmiştir. Endonezya’nın ABD eski Büyükelçisi Dino Patti Djalal, ABD’nin üçüncü taraf arabuluculuğunu nadiren kabul etmesi ve Endonezya–İran ilişkilerinin mevcut düzeyde yeterince yakın olmaması nedeniyle bu adımı gerçekçi bulmadığını belirtmiştir. Ayrıca arabuluculuğun İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile görüşmeyi gerektireceğini; bunun ise iç politikada imkânsıza yakın ve yüksek riskli olduğunu savunmuştur. CNBC’nin aktardığına göre Dino, “Endonezya için en önemli mesele, gerçekçi olmadığı için bu çatışmada barış elçisi rolü aramak değil, açık ve kararlı bir tutum ortaya koymaktır. İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik saldırıları uluslararası hukuka ve Endonezya’nın bugüne dek dile getirdiği değerlere aykırıdır,” demiştir. Bu noktada arabuluculuk teklifi yalnızca diplomatik bir olgu olarak değil, aynı zamanda anlatıların çatıştığı bir zemin olarak işlev görmektedir: Endonezya normatif bir aktör kimliğini mi güçlendirmektedir, yoksa uygulanması zor bir politik jest mi sergilemektedir? Dolayısıyla arabuluculuğa ilişkin haberler, Endonezya çevrim içi medyasının uluslararası bir çatışmayı iç gündem ve dış politika imajıyla nasıl ilişkilendirdiğini izlemek açısından önemli bir gösterge sunmaktadır.

Ekonomi–enerji boyutu da özellikle Hürmüz Boğazı’nın İran hükümeti tarafından resmen kapatılmasının ardından haberlerde geniş yer tutmuştur. Cumartesi (28/2/2026) günü İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC), boğazın kapatıldığını yüksek frekanslı radyo yayınlarıyla duyurmuş ve stratejik su yolundan gemilerin geçişine izin verilmeyeceği uyarısında bulunmuştur. Hürmüz Boğazı, dünya enerji arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği kritik bir güzergâh olarak bilinmektedir; bu nedenle bölgede yaşanacak bir aksama uluslararası ham petrol fiyatlarını doğrudan etkileyebilmektedir. Endonezya açısından bu kapanma hafife alınabilecek bir gelişme değildir. Endonezya bir Körfez ülkesi olmasa da ulusal ekonomi küresel tedarik zincirlerine sıkı biçimde entegredir. Haberlere yansıyan temel sonuçlardan biri, yakıt arzında yaşanabilecek sıkıntıdır. Enerji ve Maden Kaynakları Bakanı,  Bahlil Lahadalia, ulusal akaryakıt arz dayanıklılığının yalnızca yaklaşık 20 günlük ihtiyacı karşılayabileceğini belirtmiştir. “Hâlâ 20 gün yeter,” diyen Bahlil, Pazartesi (2/3) Orta Jakarta’daki Başkanlık Sarayı kompleksinde yaptığı açıklamada bu değerlendirmeyi paylaşmıştır.

Bunun yanı sıra, ilgili ülkelerin saldırganlığı durdurmaması ve çatışmanın genişlemesi hâlinde “Üçüncü Dünya Savaşı” söylemi de hem haberlerde hem kamuoyundaki tartışmalarda görünür hâle gelmiştir. Endonezya’nın altıncı Cumhurbaşkanı Susilo Bambang Yudhoyono (SBY), İran’ın misilleme olarak bazı Orta Doğu ülkelerindeki ABD askerî üslerini hedef almasıyla savaşın daha da büyüyebileceğini dile getirmiştir. “Bu, benim gördüğüm kadarıyla karşılıklı misillemelerle gerçek anlamda bir bölgesel savaşa dönüştü. Başlangıçta Amerika ve İsrail İran’a karşıydı; şimdi daha karmaşık hâle geldi çünkü İran’ın saldırdığı Körfez ülkeleri—Suudi Arabistan, Bahreyn, Kuveyt, Ürdün, Birleşik Arap Emirlikleri, Umman ve diğerleri—elbette egemenliklerini vurgulamak için misillemede bulunacaktır. Bu tehlikelidir,” demiştir. SBY ayrıca, çatışmanın Orta Doğu dışındaki güçleri—Rusya, Çin veya hatta Kuzey Kore gibi—içerecek biçimde genişlemesi hâlinde durumun çok daha ciddi bir boyut kazanabileceği uyarısında bulunmuş ve dünya liderlerinin itidal göstermesini, gerilimi düşürmesini temenni etmiştir.

Bu tartışmalarla eş zamanlı olarak, küresel bir savaş senaryosunda görece “güvenli” kabul edilen ülkelere ilişkin değerlendirmeler de gündeme gelmiş; coğrafi izolasyon ve tarafsızlık temel ölçütler olarak öne çıkarılmıştır. Bazı haberlerde Endonezya, stratejik konumu ve “bağımsız/aktif” dış politika yönelimi (belirli bir bloğa dâhil olmama) nedeniyle savaş tehdidine karşı nispeten güvenli bir ülke olarak sunulmuştur. Ancak bu görüş de sorgulanmıştır. Gadjah Mada Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden Dr. Muhadi Sugiono, “güvenlik” kavramının büyük ölçüde nasıl tanımlandığına bağlı olduğunu vurgulamıştır. Endonezya’nın da bombaların düşmesi riskinden tamamen azade olmayabileceğini ifade eden Sugiono, detikEdu’ya Pazartesi (23/6/2025) yaptığı açıklamada şu değerlendirmeyi paylaşmıştır: “(Endonezya) bombaların düşmesinden güvenli mi—coğrafi olarak belki değil. Ancak savaş küresel ölçekte olursa, bunun etkilerinden kaçamayacağımız gerçeği inkâr edilemez.”

Sonuç olarak, Endonezya çevrim içi medyasındaki İran–İsrail–ABD tırmanmasına ilişkin haberler, Endonezya kamu alanında bu savaşın artık yalnızca “uzak” bir çatışma olarak anlaşılmadığını; enerji istikrarı, ekonomik dayanıklılık ve bağımsız/aktif diplomasinin yönü ile inandırıcılığı gibi alanlara taşan bir kriz olarak çerçevelendiğini göstermektedir. Bir yandan sivil kayıplar ve uluslararası hukuk normlarının ihlal edildiğine dair iddialar Endonezya’nın daha net ve sert bir tutum takınması yönünde baskı üretirken; diğer yandan arabuluculuk söylemi kapasite, erişim ve iç siyasi riskler üzerine realist tartışmaları tetiklemektedir. Hürmüz Boğazı’nın tedariki sarsabilecek bir kırılma noktası hâline gelmesi ve “küresel savaş” senaryolarının kamuoyunda dolaşıma girmesi, Orta Doğu’daki çatışmayı Endonezya’nın dış şoklara hazırlığını sınayan bir ayna konumuna taşımaktadır: devletin ekonomik etkileri yönetip yönetemeyeceği, vatandaş güvenliğini sağlayıp sağlayamayacağı ve dış politika ilkelerinde tutarlılığı koruyup koruyamayacağı bu bağlamda yeniden tartışılmaktadır. Bu nedenle Endonezya çevrim içi medyasındaki savaş haberlerini okumak, yalnızca çatışmanın kronolojisini izlemek değil; uluslararası bir çatışmanın nasıl olup da politika, kimlik ve ulusal güvenlik meselesi olarak kurulduğunu analiz etmek anlamına da gelmektedir.

Kaynakça (Haber Siteleri)

ANTARA News. (2026). IRGC: Tujuh komandan senior Iran tewas akibat serangan AS–Israel. Erişim tarihi: 3 Mart 2026, https://www.antaranews.com/berita/5445950/irgc-tujuh-komandan-senior-iran-tewas-akibat-serangan-as-israel

ANTARA News. (2026). Pakar: Mediasi AS-Iran oleh Prabowo akan berat tanpa rencana matang. Erişim tarihi: 3 Mart 2026, https://www.antaranews.com/berita/5445314/pakar-mediasi-as-iran-oleh-prabowo-akan-berat-tanpa-rencana-matang

ANTARA News. (2026). Sedikitnya 40 orang tewas dalam serangan Israel di Iran selatan. Erişim tarihi: 3 Mart 2026, https://www.antaranews.com/berita/5444150/sedikitnya-40-orang-tewas-dalam-serangan-israel-di-iran-selatan

CNBC Indonesia. (2026, 1 Mart). Iran sambut tawaran Presiden Prabowo mediasi perang dengan AS–Israel. Erişim tarihi: 3 Mart 2026, https://www.cnbcindonesia.com/news/20260301193215-4-714944/iran-sambut-tawaran-presiden-prabowo-mediasi-perang-dengan-as-israel

CNBC Indonesia. (2026, 2 Mart). Pakar: Perang AS–Israel vs Iran berpotensi panjang, RI diminta waspada. Erişim tarihi: 3 Mart 2026, https://www.cnbcindonesia.com/news/20260302134604-4-715206/pakar-perang-as-israel-vs-iran-berpotensi-panjang-ri-diminta-waspada

CNBC Indonesia. (2026, 3 Mart). Situasi terkini perang AS–Israel vs Iran, makin meluas ke negara Arab. Erişim tarihi: 3 Mart 2026, https://www.cnbcindonesia.com/news/20260303121101-4-715497/situasi-terkini-perang-as-israel-vs-iran-makin-meluas-ke-negara-arab

CNN Indonesia. (2026, 2 Mart). Prabowo tawarkan jadi penengah Iran–AS, ini jawaban Teheran. Erişim tarihi: 3 Mart 2026, https://www.cnnindonesia.com/internasional/20260302202149-106-1333572/iran-respons-tawaran-prabowo-mediasi-gencatan-dengan-amerika

detikEdu. (2025). Benarkah Indonesia aman jika Perang Dunia 3 meletus? Ini analisis pakar UGM. Erişim tarihi: 3 Mart 2026, https://www.detik.com/edu/detikpedia/d-7979424/benarkah-indonesia-aman-jika-perang-dunia-3-meletus-ini-analisis-pakar-ugm

detikNews. (2026). Serangan berlanjut: Iran gempur pangkalan udara AS di Bahrain. Erişim tarihi: 3 Mart 2026, https://news.detik.com/internasional/d-8381476/serangan-berlanjut-iran-gempur-pangkalan-udara-as-di-bahrain

detikTravel. (2026). Daftar negara teraman andai terjadi Perang Dunia III, ada Indonesia? Erişim tarihi: 3 Mart 2026, https://travel.detik.com/travel-news/d-8381731/daftar-negara-teraman-andai-terjadi-perang-dunia-iii-ada-indonesia

Fortune Indonesia. (2026). Bahlil: Stok BBM Indonesia aman 20 hari, apa antisipasi pemerintah? Erişim tarihi: 3 Mart 2026, https://www.fortuneidn.com/news/bahlil-stok-bbm-indonesia-aman-20-hari-antisipasi-pemerintah-d7w03-00-lflgw-lgnn4l

Kompas.id. (2026). Iran tutup Selat Hormuz, pelayaran internasional terganggu. Erişim tarihi: 3 Mart 2026, https://www.kompas.id/artikel/iran-tutup-selat-hormuz-pelayaran-internasional-terganggu

kumparanNEWS. (2026). Iran serang pangkalan udara AS di Bahrain: 20 drone dan 3 rudal diluncurkan. Erişim tarihi: 3 Mart 2026, https://kumparan.com/kumparannews/iran-serang-pangkalan-udara-as-di-bahrain-20-drone-dan-3-rudal-diluncurkan-26w8IRwiFgW

Merdeka.com. (2026). Mengapa AS dan Israel serang Iran? Ini 5 alasan utama di balik operasi militer. Erişim tarihi: 3 Mart 2026, https://www.merdeka.com/dunia/mengapa-as-dan-israel-serang-iran-ini-5-alasan-utama-di-balik-operasi-militer-hingga-tewaskan-ayatollah-ali-khamenei-542905-mvk.html

SINDOnews. (2026). Perang memanas: Serangan rudal Iran tewaskan tentara AS, lainnya luka. Erişim tarihi: 3 Mart 2026, https://international.sindonews.com/read/1682303/43/perang-memanas-serangan-rudal-iran-tewaskan-3-tentara-as-5-lainnya-luka-parah-1772406204

Tempo.co. (2026). Diserang Israel, ledakan terdengar di sejumlah kota Iran. Erişim tarihi: 3 Mart 2026, https://www.tempo.co/internasional/diserang-israel-ledakan-terdengar-di-sejumlah-kota-iran-2118528