Kuzey Makedonya’da Yerel Seçimler
Kuzey Makedonya’da Yerel Seçimler: Etnik Dengeler, Siyasal İstikrarsızlık Ve Demokratik Süreç Üzerine Bir Değerlendirme
Kuzey Makedonya, 2025 yılının son çeyreğinde önemli bir seçim sürecine girmektedir. 19 Ekim 2025 tarihinde gerçekleştirilecek yerel seçimler, görünürde belediye başkanlıkları ve meclis üyelikleri için olsa da ülkenin genel siyasal yapısını doğrudan etkileyebilecek özelliktedir. Bu seçimler, yerel yönetimlerin kaderini belirleyeceği gibi ulusal düzeyde hükümetin meşruiyeti, parti dengeleri ve etnik temsiliyet ilişkilerinin yönünü de belirleme potansiyeline sahiptir.
Kuzey Makedonya siyasal sistemi, 1991’deki bağımsızlık sonrasında etnik kimlik temelli bir denge arayışı üzerine inşa edilmiştir. Ülkede Makedon çoğunluğun yanı sıra önemli bir Arnavut azınlık nüfusu bulunmaktadır. Bu husus hem hükümet koalisyonlarının hem de yerel yönetimlerin yapısında belirleyici bir unsurdur. 2024 genel seçimlerinde Makedon milliyetçiliği ve muhafazakâr eğilimli VMRO-DPMNE partisi önemli bir yükseliş göstermiş, Sosyal Demokratlar (SDSM) ise ciddi bir oy kaybı yaşamıştır. Bu tablo, 2025 yerel seçimlerinin aynı siyasi eğilimin devam edip etmeyeceğini test edeceği bir ortam yaratmıştır. Etnik Arnavut partiler arasında çatlaklar ise dikkat çekmektedir. Alliance for Albanians (AA) lideri Arben Taravari’nin koalisyondan çekilme kararı, hükümetin istikrarına gölge düşürmüş ve Arnavut siyasi bloğunda derin bir bölünmeyi tetiklemiştir. Bu bölünme, seçimlerde Arnavut oylarının parçalanması ve temsil gücünün azalması riskini de beraberinde getirmektedir.
19 Ekim’de gerçekleşecek seçimlerde toplam 81 belediye başkanlığı için mücadele edilecektir. OSCE/ODIHR tarafından yayımlanan ön raporlar, seçim sürecinin yüksek derecede kutuplaşmış bir siyasi atmosferde yürütüldüğünü ortaya koymaktadır. Kurumlara duyulan güvenin zayıflığı, yolsuzluk algısının yaygınlığı ve medya tarafsızlığına dair endişeler, demokratik süreçlerin kalitesini tehdit eden unsurlar arasında sayılmaktadır. Belediye başkan adaylarının yaklaşık %10’unun kadın olması, Kuzey Makedonya’da cinsiyet temelli siyasal katılımın zayıf kaldığını göstermektedir. Bazı küçük belediyelerde ise seçmen sayısının düşük olması, seçimlerin geçersiz sayılması veya tekrarlanması ihtimalini de gündeme getirmektedir.
Kuzey Makedonya siyasetinde etnik kimlik, siyasal tercihleri belirleyen temel dinamiklerden biridir. Arnavut nüfusun yoğun olduğu bölgelerde seçim yarışlarının çoğu Arnavut partiler arasındaki rekabet şeklinde ilerlemektedir. VLEN koalisyonu ile Arnavut siyasi hareketlerinin diğer kanatları arasındaki çekişme, etnik temsiliyetin siyasal parçalanma riskiyle karşı karşıya olduğunu göstermektedir. Makedon nüfusun yoğun olduğu bölgelerde ise seçim rekabeti VMRO-DPMNE ile SDSM arasında geçecektir. Ancak bu iki partinin etkisi, özellikle Üsküp, Gostivar, Tetova ve Kumanova gibi büyük şehirlerde farklı sosyoekonomik faktörlere göre değişmektedir. Yerel düzeyde aday profilleri, belediye hizmetlerinin geçmiş performansı ve yerel ekonomik sorunlar seçmen davranışını doğrudan etkileyecek unsurlar olarak öne çıkmaktadır. Bu seçimlerde dikkat çeken unsurlardan biri de yeni siyasi hareket ZNAM (Znam Za Naša Makedonija) olacaktır. Henüz genç bir oluşum olmasına rağmen, ZNAM özellikle SDSM’den kopan reformist seçmenleri hedef alacaktır. Partinin lideri Maksim Dimitrievski, yolsuzlukla mücadele, yerel yönetimlerde şeffaflık ve ulusal kimliğin korunması gibi temalar üzerinden seçmende karşılık bulmaya çalışacaktır. Bu yönüyle ZNAM, geleneksel partilerin yıpranmışlığına tepki duyan kitlelerin yeni adresi olma potansiyeline sahip olacaktır.
Kuzey Makedonya’daki Türk toplumu, ülkenin çok etnikli yapısı içinde tarihsel olarak siyasal temsiliyetini korumayı başarmış gruplardan biridir. Türk Demokratik Partisi (TDP), Türk Milli Birlik Hareketi (TMBH) ve Makedonya Türk Hareket Partisi (THP) gibi yapılar, Türk seçmenin desteğini alabilmek için yoğun bir saha çalışması yürütmektedir. Türk nüfusun yoğun olarak yaşadığı Merkez Jupa, Plasnitsa, Gostivar ve Üsküp gibi bölgelerdeki adaylar, yerel kalkınma, eğitim ve kimlik temelli politikalar üzerinden seçmene ulaşmaya çalışmaktadır. Bu bağlamda Türklerin siyasi temsili büyük ölçüde Türk Demokratik Partisi etrafında şekillenmektedir.
1990 yılından bu yana aktif bir siyasal örgütlenmeye sahip olan TDP hem parlamentoda hem de yerel yönetimlerde Türk kimliğinin korunması ve kültürel hakların savunulması yönünde önemli bir rol üstlenmiştir. Türk toplumunun yerel siyasetteki en dikkat çekici başarı örneklerinden biri ise Merkez Jupa Belediyesi olmuştur. Uzun yıllar Merkez Jupa’da başkanlık görevini sürdüren Ariyan İbrahim, hem Türk Demokratik Partisi’nin istikrarlı liderlerinden biri olarak hem de Kuzey Makedonya Türklerinin yerel düzeyde kurumsal temsilinin sembol ismi olarak öne çıkmaktadır. Mevcut Belediye Başkanı Ariyan İbrahim, eğer seçimi kazanırsa 4. kez belediye başkanlığı görevini üstlenecektir. 2025 yerel seçimleri bağlamında Türk seçmenlerin tercihleri, geçmiş yıllara benzer biçimde Türk kimliğini koruyan adaylar etrafında yoğunlaşmaktadır. Ancak son dönemde genç seçmenlerin bir kısmının bağımsız adaylara veya reformist hareketlere yönelmesi, Türk toplumunda siyasal çeşitlenmenin arttığına işaret etmektedir.
Yerel seçim sonuçlarının ulusal düzeyde, siyasal meşruiyet, etnik temsilin yeniden şekillenmesi ve demokratik süreçlerin itibarı konularında etki yaratması beklenmektedir. Özellikle seçim sürecinin şeffaflığı, oy sayımı ve medya tarafsızlığı konularında yaşanacak her türlü sorun, ülkenin demokratik imajına zarar verebilecektir. Bu durum, Avrupa Birliği ile yürütülen müzakere sürecinde de Kuzey Makedonya’nın “demokrasi standartları” açısından sorgulanmasına yol açacaktır.
Kuzey Makedonya’daki 19 Ekim 2025 yerel seçimleri ülkenin genel siyasal yönelimi bakımından da belirleyici bir dönüm noktası olacaktır. Etnik kimlik temelli rekabetin devam ettiği, koalisyon içi çatlakların derinleştiği ve demokratik kurumlara duyulan güvenin zayıfladığı bu süreç, ülkenin siyasi geleceğine dair önemli sinyaller verecektir. Bu seçimler, Kuzey Makedonya’nın demokratik olgunluğunu yeniden test edecek, yerel düzeyde alınacak sonuçlar, ulusal siyasette yeni ittifakların, yeni kırılmaların ve belki de yeni fırsatların habercisi olacaktır.
